ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası küresel enerji piyasalarında petrol, doğal gaz ve kömür fiyatları sert yükselişler kaydetti, Hürmüz Boğazı’ndaki gerginlik arz endişelerini artırdı.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırıların ardından küresel enerji piyasalarında fiyat dalgalanmaları sürüyor. Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılardan önce 72,48 dolarken, 20 Mart’ta yüzde 46,8 artışla 106,4 dolara yükseldi. Saldırılardan sonraki ilk işlem günü olan 2 Mart’ta ise Brent petrol 77,74 dolardan kapandı ve günlük yüzde 7,26 artış kaydetti.

Hürmüz Boğazı’nda gerginlik

Hürmüz Boğazı’nda İran ile ABD-İsrail arasındaki artan askeri gerilim, tanker geçişlerini kısıtladı ve deniz güvenliği krizine yol açtı. Petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si bu boğaz üzerinden gerçekleştiğinden, arz endişeleri küresel fiyatları etkiledi. Bazı tankerler alternatif yollarla geçiş yapmaya çalıştı.

Doğal gaz fiyatları sert yükseldi

Saldırılar LNG piyasalarını da etkiledi. Katar, Ras Laffan tesislerindeki üretimi durdurarak “mücbir sebep” ilan etti. Avrupa doğal gaz piyasasında Hollanda merkezli TTF kontratları 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,9 euro iken, 20 Mart’ta yüzde 85 artışla 59,2 euroya kadar yükseldi.

Kömür fiyatları artışta

Kömür piyasasında da fiyatlar yükseldi. Newcastle kömür nisan kontratı, saldırılardan önce ton başına 118,5 dolar seviyesindeyken 20 Mart’ta yüzde 13,9 artışla 135 dolara çıktı. ABD ve İsrail’in saldırıları ile İran’ın misillemeleri, kömür arzında endişeleri artırdı ve fiyatları üç haftada belirgin şekilde yükseltti.

Gübre fiyatları enerji kriziyle fırladı

Hürmüz Boğazı'ndaki askeri gerilim, küresel gübre tedarik zincirinde ciddi aksamalara yol açıyor. Saldırılarının ardından Boğaz’da gemi trafiği büyük ölçüde durdu, bu durum nitratlı ve fosfatlı gübre arzını doğrudan etkiledi.

Analizlere göre küresel gübre tedarik zincirinde yüzde 33 daralma yaşanırken, sevkiyat gecikmeleri gıda güvenliğini tehdit ediyor. Enerji maliyetlerinin yükselmesi de gübre üretimini zora soktu. Doğal gaz fiyatlarının ikiye katlanması, büyük üretim tesislerinin üretimi durdurmasına neden oldu. Üre fiyatları ton başına 482 dolardan 720 dolara yükselirken, amonyak fiyatları da yüzde 24 artış gösterdi.

Hindistan, Çin ve Avustralya gibi büyük tüketici ülkelerde üretim kesintileri ve stok yetersizlikleri ciddi bir maliyet krizini beraberinde getirdi. Küresel gıda güvenliği uzmanları, Hürmüz Boğazı’ndaki kriz nedeniyle temel tarımsal girdilerin arzında geri dönülemez düşüşler yaşanabileceğini belirtiyor. FAO ve diğer analistler, deniz taşımacılığı sigorta primlerinin dramatik biçimde yükseldiğini, lojistik maliyetlerin arttığını ve arz güvenliğinin ciddi şekilde tehlikeye girdiğini vurguluyor. Uzmanlar, sorunun çözümünün Boğaz’ın diplomasi yoluyla yeniden güvenli geçişe açılmasından geçtiğini ifade ediyor.